Den vanskelege kjærleiken

Lars Amund Vaage er ein av forfattarane i Erfaringskompetanse si jubileumsbok «Levd liv». På lanseringa på Litteraturhuset slapp seniorrådgivar Eva Svendsen til med desse orda.

Skrevet av: Astrid Borchgrevink Lund

-Disse tallene er svært alvorlige, sier Eva Svendsen, som mener helsedirektoratet må stille tydeligere krav til de som ansetter erfaringskonsulenter.

-Vi har fått lov til å presentere eit utdrag frå forfattaren Lars Amund Vaage si bok «Sorg og song» i vår antologi. Eg har lese heile boka og opplev ein forfattar som deler raust frå sine indre dialogar og verdifulle erfaringar som pårørande. I boka set han ord på den vanskelege kjærleiken som ein far med eit autistiske barn kan oppleve. Og korleis eit barn vert prega av å leve tett innpå ei bestemor med psykisk liding. Og han skildrar den avmakta som ein kan kjenne i møte med eit hjelpeapparat som har sitt eige uforståelege språk. 

Brageprisen
Språkløyse og musikkens språk er sentrale tema hos han, og spørsmålet om kjærleikens karakter og vilkår. Å vere ein pårørande, handlar om å leva den vanskelege kjærleiken.

Då romanen «Syngja» kom ut i 2012 vart han møtt med strålande meldingar frå samstemte kritikarar, og for boka vann Vaage Brageprisen. Men «Syngja» var også boka forfattaren ikkje trudde han kunne skriva. Med denne romanen som utgangspunkt, drøftar Vaage korleis livsrøynsler kan gjerast om til språk og litteratur, og kva som kan hemma eller drepa slike uttrykk. Hindringane kan verka uoverstigelege når temaet er eit lidande barn.

Schizofreni
Er det slik at det språklause barnet er omgitt at språk som ikkje kan dekka eller forklara livet hennar? Blir til og med diktaren stum når han lever i det språkleg fattige hjelpeapparatet? I «Sorg og song» fortel Lars Amund Vaage om korleis det kan opplevast når diktinga vert møtt som vedkjenningslitteratur. Han viser ikkje berre korleis han nærmar seg autisme i tidlegare bøker, men og korleis det språklause gjeld alle menneske. Ikkje minst skriv han om å skriva: om å gi ord til det ordlause:

Eg vil no lesa nokre utdrag frå boka «Sorg og song». Her set Vaage ord på erfaringane han hadde som barn med ei bestemor som hadde diagnosen schizofreni.

Varme, mjuke hender
« Eg såg dei galne. Eg møtte dei som barn. Eg kjende varmen frå bestemor, han strålte over meg og gjennom meg. Eg såg at ho var galen, fjern, men ho kunne også vera ei god bestemor. Ho var den einaste i grenda der eg voks opp, som låste døra. Eg gløymer ikkje gleda hennar då ho kom og låste opp og såg at det var meg. På kjøkkenet hennar, i lukta av mat, sveitte og såpe, var det godt å vera. Ho var det einaste mennesket som tok på meg, som heldt handa mi eller strauk meg over panna eller kinnet. Ho hadde varme, mjuke hender. Ho var sjeleleg sunn, med ein del av seg. Ja, ho står der no, i minnet, som ei av dei som gjorde meg godt. Denne enkle røynda var sjølve grunnen til at eg skreiv «Skuggen og dronninga». Eg ville fortelja om noko eg hadde sett: kombinasjonen av galskap og kjærleik. Skulle eg ikkje tru på den, ville eg ikkje kunna tru på noko i livet. Ein må kunne tru på eigne røynsler og tankar sjølv om dei kan strida mot det vanlege eller vedtatte. For meg har det ikkje vore enkelt å koma fram til ein slik trustilstand. Og eg har kjensla av at dette er eit avgjerande punkt for mange. Kven kan dømma om kva som er den rette trua?»

Bestemors stordom
Noko lengre ute i teksta skriv han:
«Ho innlemma meg i si verd, men den verda var for stor for meg. Det var som om redsla hennar, plagene hennar, vart kapsla inn i meg, og eg såg ikkje dimensjonane i det som gjekk føre seg i henne. For henne var forfølginga og einsemda grufulle realitetar. Men som barn var eg like mykje lei henne, lei av snakket hennar, lei av den endlause talen, som eg levde meg inn i det ho streid med. Det levande livet i galskapen såg eg ikkje. Eg såg ikkje tilværet hennar frå hennar synsvinkel. Det var nok også for mykje forlangt av eit barn. Men det tørre ved lidinga hennar, dette plagsame ved det, dette at ein på ein måte sveik henne ved ikkje å leva seg inni henne, førte til at ein ikkje kunne sjå galskapen med hjartelag. Det manglande synet for bestemors stordom, skild frå hennar «kongelege» byrd, greidde eg ikkje kvitta meg med før langt oppi mogen alder. Og då eg hadde kvitta meg med den forma for blindskap, kunne eg skriva «om» henne.

Ho innlemma meg i si verd, og på sett og vis var det eit overgrep. Ho skulle ikkja ha gjort det, men ho visste ikkje betre. Ho trudde på meg, evna mi til å lytta, sjølv om den ikkje var der, slik eg har forklart. Ho møtte meg i tråd med ein annan, alternativ logikk, ho kunne ikkje anna. Eg var innanfor hos henne, eg var ein av dei godtatte, ein ho kunne tru seg til, og det var galskapens oppvurdering av eit barn som gjorde at ho hadde ei slik tru på meg. Ho forstod aldri kva ho på denne måten utsette meg for. Ho gav meg, slik ser eg det no så lenge etter, ei overhengande kjensle av å koma til kort, ei kjensle av å vera ein som ikkje kunne hjelpa. Ein som ikkje hadde i seg det som skulle til for å hjelpa. Ein det var noko i vegen med, ein med brest i karakteren. Å våga å sjå dette, denne alvorlege mangelen hos henne, er ein annan føresetnad for å kunna laga litteratur av desse sterkte formande minna.»

 

Kjenne seg igjen
Lars Amund Vaage klarer her å sette utruleg godt ord på noko som eg er sikker på mange kan kjenne seg igjen i. Vi har mange andre stemmer også som beskriv mykje av det same, men med andre ord i antologien vår. Lykke til med lesinga, sa Eva Svendsen på lanseringa.

Vil du lese boka, kan du kjøpe den her

Sjå filmen med Eva Svendsen fra boklanseringa.

 

Del gjerne denne siden med dine venner og meld deg på vårt nyhetsbrev. Ta også en titt i vår nettbutikk

Delta i diskusjonen, skriv en kommentar nedenfor

RELATERTE SAKER


KJØP VÅRE PUBLIKASJONER

HANDLEKURV

Handlekurven er tom

SISTE SAKER

  • Forskeren forklarer: Brukermedvirkning er ikke alltid et gode
    Ann-Helen Henriksen har forsket på hvordan brukermedvirkning skaper nye problemer og dilemmaer for forholdet mellom pasient og behandler.
  • Medisinfrie behandlingstilbud i psykisk helsevern
    På nettsiden vår vil vi fremover presentere noen av de nylig etablerte medisinfrie tilbudene i psykisk helsevern. Dette er tilbud som ble opprettet med bakgrunn i oppdragsbrev til de regionale helseforetakene fra Helse- og omsorgsdepartementet 2015.
  • Dystre tall fra erfaringskonsulentene
    Nasjonalt senter for erfaringskompetanse har kjørt en kort undersøkelse blant erfaringskonsulentene i Norge, om stillingsbeskrivelser, kursing, veiledning og lønn. Noen av funnene er bekymringsfulle.

PÅ SOSIALE MEDIER


Aktuelt

Se alle nyheter i vårt nyhetsarkiv

Fra Twitter